Το εκλεκτό βασίλειο του Ισραήλ

Η αρχή της δημιουργίας του βασιλείου του Ισραήλ φαίνεται πως εντοπίζεται στο γεγονός της κατάκτησης της γης της σημερινής Παλαιστίνης κατά τον 12ο αι π.Χ. από νομαδικούς λαούς που εκτόπισαν τον πολιτισμό που άκμαζε στην περιοχή – κάτι που αποδεικνύεται από τη διακοπή της χαρακτηριστικής του αγγειοτεχνίας. Η κατάκτηση ακμαίων ειρηνικών πολιτισμών από πολεμικά φύλα και η μετέπειτα βίαιη πολιτισμική ενοποίηση είναι κοινότατο μοντέλο στην ιστορία. Στην περίπτωση του ελλαδικού χώρου η υποδούλωση των προγενέστερων πληθυσμών από πολεμικά φύλα έγινε η βάση της δουλείας στην αρχαία Ελλάδα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις, οι προϋπάρχοντες πληθυσμοί ενσωματώθηκαν ως κατώτατες τάξεις στερούμενες πολιτικών δικαιωμάτων. Ωστόσο, στην περίπτωση της κατάκτησης της γης που ονομαζόταν Φιλισταία, τα κείμενα που οι κατακτητές διέσωσαν μιλούν για μία γενοκτονία, πραγματική ή συμβολική, που δεν άφησε τίποτα ζωντανό.

Από την αρχή του το κράτος που θα γεννιόταν θα διέφερε χαρακτηριστικά από τις αρχαίες αυτοκρατορίες, οι οποίες ήταν  μία μορφή «κράτους» που δεν προϋπέθεταν  εσωτερική ομοιογένεια, αφού περιελάμβαναν  πολλούς ετερογενείς πληθυσμούς με τις αντίστοιχες γλώσσες και θρησκείες τους, ενώ η έννοια του κεντρικού ελέγχου ήταν τουλάχιστον χαλαρή, αφού οι επικράτειες των αυτοκρατοριών περιελάμβαναν  διάφορα συστήματα παραγωγής. Στην περίπτωση του Ισραήλ, το μοντέλο ένας λαός με μία γλώσσα και μία θρησκεία το συνιστά ως το αρχαιότερο παράδειγμα κράτους, με την πιο αυστηρή έννοια. Η μυθολογία περί εκλεκτού λαού από τον Θεό, λοιπόν, ήταν αναγκαία για να νομιμοποιήσει την βίαιη ομογενοποίηση των πληθυσμών κάτω από μία κεντρική εξουσία υπό μία εθνικοθρησκευτική ιδεολογία και έτσι κατασκευάστηκε, όπως γίνεται σε αυτές τις περιπτώσεις, αναδρομικά.

 

Αναδρομικές αφηγήσεις

Οι επικές παραδόσεις των λαών πραγματεύονται κατορθώματα ηρώων, γενεαλογικές γραμμές μυθικών προγόνων, μεταφυσικά συμβάντα κ.ο.κ.. Από τη στιγμή που δημιουργείται από τις συνθήκες μία εθνική ολοκλήρωση περισσότερο ή λιγότερο ετερογενών πληθυσμών, όλο αυτό το υλικό συρράπτεται για να συγκροτήσει μία μεγάλη δεσπόζουσα αφήγηση που προσπαθεί να αιτιολογήσει εκ των υστέρων μία εθνοπολιτισμική ενότητα. Έτσι, και η παράδοση κειμένων που συγκροτούσε τις ιουδαϊκές Γραφές διατηρήθηκε στο χρόνο, ωστόσο η μετάφρασή τους έφερε τεράστιες διαφωνίες και διαμάχες. Σε μια προσπάθεια να αποκλειστούν τμήματα του κειμένου που απηχούσαν προγενέστερες οργιαστικές λατρείες, όπως το Άσμα Ασμάτων, ή σοφιολογικά αποσπάσματα ελληνιστικής επίδρασης, όπως ο Εκκλησιαστής, προέκυψε η κανονικοποίηση της Τορά στα κλασικά εβραϊκά, αλλά το κείμενο χάθηκε, γεγονός που έδωσε έναυσμα σε κύκλο μεταφράσεων και επαναμεταφράσεων ως τον 7ο αι. Η πολεμική των ερμηνειών έφερε πολλές τροποποιήσεις αλλάζοντας το αρχικό κείμενο ραγδαία σύμφωνα με την εκάστοτε πολιτική επιδίωξη. Η Τορά θεωρείται ότι συντάχθηκε σε τέσσερα στάδια εκ των οποίων κάθε στάδιο δεν προσέθετε και αφαιρούσε μόνο σημεία αλλά αναδιαμόρφωνε το σύνολό της σύμφωνα με τις εκάστοτε πολιτικές στοχεύσεις.[i] Ο Δευτερονομιστής, για παράδειγμα, το τρίτο στρώμα γραφής με χαρακτηριστικότερη προσθήκη τις δέκα εντολές και τις ρυθμίσεις για τα κληρονομικά και τις οικονομικές διαμάχες, γράφτηκε στα τέλη του 7ου αι π. Χ. , συμπίπτοντας με τη μεταρρύθμιση του βασιλιά Ιωσία κατά την περίοδο που το νότιο βασίλειο του Ιούδα βρισκόταν σε άμεση απειλή.[ii]

 

Ο μονοθεϊσμός

Η μεγάλη καμπή στην ιστορία των θρησκειών ήταν η γένεση του μονοθεϊσμού με τη μορφή του ύστερου ιουδαϊσμού, εντοπισμένη μετά τη Βαβυλωνιακή αιχμαλωσία. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρησιμοποίηση ονομάτων για τον Θεό που ταυτίζονται με ονόματα θεοτήτων που προϋπήρχαν ως θεότητες των φυσικών φαινομένων, όπως σε κάθε πολυθεϊσμό. Εκ των υστέρων, γίνεται προσπάθεια να γίνει σαφές στα ιερά κείμενα ότι όλες αυτές οι οντότητες είναι ο ίδιος και μόνος Θεός. Στο κείμενο, αναφέρονται πλήθος γεγονότων εμφάνισης του Θεού με διάφορες μορφές, εμφανίσεις που σταδιακά άλλαξαν χαρακτήρα, αφού ο μονοθεϊσμός απαίτησε έναν Θεό απόλυτα πνευματικό, άμορφο και απρόσιτο στον άνθρωπο.

Την εποχή της συγγραφής του τρίτου στρώματος της Τορά, κατά την μεταρρύθμιση του βασιλιά Ιωσία, όπως είδαμε, και μπροστά στον κίνδυνο της κατάκτησης εξαπολύονται δραστικές διώξεις απέναντι στη διαρκή αναβίωση ντόπιων πολυθεϊστικών οργιαστικών λατρειών. Παρόλο που ο εξορθολογισμός της θρησκείας είχε προχωρήσει, υπάρχουν παντού εδώλια μητρικών θεοτήτων, ακόμα και μέσα στον ναό του Σολομώντος, όπως αναφέρουν οι Γραφές με αποτροπιασμό. Το καθεστώς, θέλοντας να στρατεύσει τον πληθυσμό στην πίστη στο κράτος, πρέπει να επαναφέρει την τάξη εντός της πατριαρχικής συνθήκης που υπερασπιζόταν η πίστη σε έναν υπερβατικό αυταρχικό Πατέρα. Οι προφήτες κατηγορούν τον λαό για ό, τι δεινό πρόκειται να συμβεί, αποδίδοντας το ως τιμωρία για την προδοσία στην ορθή πίστη. Η συντηριτικοποίηση αυτή, συνδέεται με μία απόπειρα να εξημερωθεί η αγωνία για το μέλλον παρουσιαζόμενη ως τιμωρία. Το χάος πρέπει να πολεμηθεί θεσμικά και όπως συμβαίνει κάθε φορά σε εποχές ραγδαίου φόβου, εμφανίζεται η έννοια της ιστορικής θεοδικίας. Θα πρέπει να υπάρχει ένας Θεός που θα είναι απολύτως υπερβατικός, για να μπορεί να έχει απόλυτη κυριότητα στην ιστορία ως διαδικασία και ως νόημα. Αν εμείς υποφέρουμε, αυτό συμβαίνει γιατί φταίμε και μόνο αν συνετιστούμε, τα δεινά θα εκλείψουν.

 

Ρήξη ή υποταγή

Γενικώς, η έννοια της ιστορίας ως μη αντιστρεπτή πορεία στον χρόνο προήλθε από τη διάλυση του προτύπου που ήθελε τον χρόνο κυκλικό σύμφωνα με το μοτίβο της συνεχούς διαδοχής των εποχών. Κατά τον πατέρα της ιστορίας, Θουκυδίδη, η Ιστορία ακολουθεί ένα κυκλικό μοτίβο, όπου οι πολιτισμοί γεννιούνται, αναπτύσσονται ως ένα στάδιο ακμής και πεθαίνουν, σαν φυσικοί οργανισμοί. Θεωρεί πως κινητήριος δύναμη πίσω από τα γεγονότα είναι η ανθρώπινη φύση, γι’ αυτό άλλωστε περιλαμβάνει στο έργο του αγορεύσεις ιστορικών αντρών που δεν είναι ντοκουμέντα, αλλά απηχούν τα κίνητρα που τους οδηγούν τόσο στο καλό όσο και στο κακό, σε ένα αιωνίως επαναλαμβανόμενο τραγικό μοτίβο.

Δεν γνωρίζω αν η ιδέα της ιστορίας ως μίας γραμμικής διαδικασίας με συγκεκριμένο τέλος, γεννιέται στο Ισραήλ, ωστόσο σίγουρα εκεί βρίσκει θεσμική παγίωση, ανοίγοντας δρόμο για δύο αντιπαραθετικές ερμηνείες. Η πρώτη είναι ότι ο ιστορικός χρόνος κινείται ορθώς από ένα υπερβατικό ον, έναν αυταρχικό πατέρα που δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει αφού είναι το απόλυτο. Η δεύτερη ερμηνεία θέλει τη ζωή να είναι μια έκπτωση από το θέλημά του Θεού, γι’ αυτό πρέπει να υπάρξει ρήξη με το υπάρχον.

Ένα κράτος που χρειάζεται για τις πολιτικές του επιδιώξεις την ανάπτυξη του ιδεολογήματος της ανωτερότητας του έθνους και την απαίτηση υποταγής από τους υπηκόους του, χρειάζεται την πρώτη ερμηνεία για να νομιμοποιήσει την αυταρχική του παρουσία και την καταπίεση σε όσους δεν έχουν επαγγελματική σχέση με αυτό που θεωρείται ιερό, όπως είχαν στο βασίλειο του Ισραήλ οι διοικητικοί, οι ιερείς, οι ανώτατη γραφειοκρατία κ.λπ. Παράδειγμα στον Χριστιανισμό, η γνωστή μας επιστολή του Παύλου στους Θεσσαλονικείς, οι οποίοι αποφασισμένοι να περιμένουν την Δευτέρα Παρουσία ερχόμενοι σε ρήξη με την καταπιεστική συνθήκη ζωής αποφάσισαν να σταματήσουν να δουλεύουν. Ο Παύλος προσπαθεί να τους νουθετήσει εγκαλούμενος ακριβώς αυτήν την άποψη περί αλάθητου του εγκόσμιου χρόνου που δεν μπορεί ο θνητός να αμφισβητεί.

Η καταστροφή του ναού το 70 μ.Χ., ορίζεται ως το τέλος του αρχαίου Ιουδαϊκού βασιλείου. Αυτήν την τελευταία ταραγμένη περίοδο παράγονται όλα τα ύστερα κείμενα της Εβραϊκής Βίβλου που δεν ανήκουν στην Τορά, κείμενα σοφιολογικά και ψαλμοί γράφονταν πολλές φορές κατευθείαν στα ελληνικά και συχνά απηχούν προγενέστερες μητρικές λατρείες ή μυστικιστικά μοτίβα. Παράγεται καινούργια γραμματεία με  σχολιαστικό χαρακτήρα στις Γραφές. Με την εξορία των Εβραίων σε όλον τον κόσμο και την απουσία κράτους ο ιουδαϊσμός αναπτύσσει επαναστατικές θεωρήσεις στη φιλοσοφία του, πολλές από τις οποίες υιοθετούνται από μεγάλες προσωπικότητες των μεγάλων επαναστάσεων.

________________________________________________________________________________

Η σιωνιστική ιδεολογία της σύγχρονης εποχής εμφανίσθηκε ως κοσμικό κίνημα ενάντια στον αντισημιτισμό και ειδικά μετά την εμπειρία του Ολοκαυτώματος. Μάλιστα, στο πλαίσιο της προσπάθειας εκ νέου εκ των υστέρων υποβολής της εβραϊκής συνείδησης ως εθνικής εντάχθηκε η αναγέννηση των εβραϊκών, τα οποία ήταν νεκρή γλώσσα για πάνω από 2.000 χρόνια. Η ιδεολογία του περιούσιου λαού επανήλθε αυτή τη φορά στα πλαίσια του σύγχρονου καπιταλισμού. Το 1948, ιδρύθηκε το νέο «βασίλειο» του Ισραήλ, ξανά μετά από αυτό που θα έμελλε να ολοκληρωθεί σε μια γενοκτονία του ντόπιου πληθυσμού με τη βοήθεια, αυτήν τη φορά, των μεγάλων Ευρωπαϊκών αποικιοκρατών της εποχής. Συγκροτήθηκε ένα στρατιωτικοποιημένο καθεστώς που επέβαλλε διαρκή τρομοκρατία στους Παλαιστίνιους αποκλείοντας τους σε περιοχές με χαρακτηριστικά μεγάλων στρατοπέδων συγκέντρωσης. Με μεγαλύτερο σύμμαχο το πιο έμπειρο σε αυτά κράτος των ΗΠΑ, εγκαθιδρύθηκε ένα ολοκληρωτικό κράτος όπου τα πάντα παρακολουθούνται, οι άνθρωποι γαλουχούνται σε έναν εθνικοστρατιωτικό παροξυσμό και όποιος αμφισβητεί εξολοθρεύεται.

Πώς έγινε και η κοινότητα που υπέστη τόση φρικαλεότητα να βάζει στην ίδια μοίρα ολόκληρη την Παλαιστίνη; Όπως οι ναζί ως Άρειοι είχαν εξουσία στη ζωή και στο θάνατο κάθε άλλου ανθρώπου που θεωρούταν υποδεέστερος, έτσι και ο σιωνισμός φόρεσε στον «Εβραίο» ξανά τη μυθολογία του περιούσιου λαού. Το κράτος δημιουργήθηκε γιατί πολύ απλά αυτό εξυπηρετούσε τους νικητές του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου που χρειάζονταν έναν ρυθμιστή στο μέσο του Αραβικού κόσμου και για να αιτιολογηθεί αυτό, φτιάχτηκε ξανά μια αναδρομική αφήγηση, που όποιος την αμφισβητεί είναι κατακριτέος ως αντισημίτης.

Προφανώς και ο μεταφυσικός χαρακτήρας που δίνεται στον «εκλεκτό Εβραίο», τον «εκλεκτό Έλληνα» κ.ο.κ. δεν οφείλεται στην έλλειψη ορθολογισμού. Ο φασισμός, άλλωστε, είναι το απώγειο του ορθολογισμού που όλοι επικαλούνται για την καλή κίνηση της οικονομίας της αγοράς: αν είσαι κομμουνιστής και σηκώνεις κεφάλι, αν είσαι ανάπηρος και δεν μπορείς να δουλέψεις, αν είσαι τσιγγάνος και δεν έχεις ενσωματωθεί ως εργάτης στα εργοστάσια, αν είσαι ομοφυλόφιλος και παρεκκλίνεις της κοινωνικής κανονικότητας, δεν έχει πολλά πολλά, γρήγορα στα κρεματόρια για να μείνει χώρος στους άξιους και στους ικανούς. Η ανωτερότητα της φυλής, λοιπόν, σε όποια κατασκευασμένη φυλή και αν αναφέρεται, είναι ένα ίδιο και απαράλλαχτο στη μέθοδό του ιδεολογικό εργαλείο κυριάρχησης. Τόσο ο Εβραίος του σιωνισμού όσο και ο Εβραίος του αντισημιτισμού είναι μία θέση στο διεθνές πλέγμα κεφαλαίου[iii] που γεννά τα Ολοκαυτώματα και τις γενοκτονίες, την ψυχωσική δίψα του ισχυρού για αιματηρή επιβολή. Κάθε έγκλημα που διαπράττεται από αυτήν την ιδεολογία του εκάστοτε ισχυρού είναι έγκλημα ενάντια στον άνθρωπο, και μόνο αν αντιπαλεύεις κάθε τέτοιο έγκλημα μπορείς να λες ότι δεν θέλεις να ζει η ανθρωπότητα Ολοκαυτώματα.

Όλες οι φράσεις που αναφέρονται στον Θεό ή στο ιερό σε αυτό το κείμενο θα μπορούσαν να αναφέρονται στη σύγχρονη οικονομία της αγοράς.

Άννα Β.

[i]  Ο JuliusWellhausen, Χριστιανός μελετητής της βιβλικής γραμματείας έδωσε τη μεγαλύτερη συμβολή στην κατανόηση της προέλευσης των κειμένων της Τορά. Το έργο το Prolegomena to the History of Israel εδώ:  http://www.aren.org/prison/documents/religion/Misc/Prolegomena%20to%20the%20History%20of%20Israel–Julius%20Wellhausen.pdf

[ii] Όταν το βασίλειο διαλύθηκε και ο Ναβουχοδονόσορ μετέφερε τον πληθυσμό ως σκλάβους στη Βαβυλώνα, οι εξόριστοι τοποθετήθηκαν σε οριοθετημένες περιοχές στις οποίες υπήρχε μία δυνατότητα αυτοδιαχείρισης και κάποια δικαιώματα ιδιοκτησίας, κάτι που βοήθησε στη συνέχεια της εθνικής ταυτότητάς τους. Μία υπο όρους αυτονομία των Εβραίων κατέστησε δυνατή τη δημιουργία του νέου βασιλείου των Ιουδαίων. Εκείνη την περίοδο έρχεται το τέταρτο στρώμα γραφής, ο ιερατικός νόμος, που εισηγείται την περιτομή, την αργία του Σαββάτου και την απαγόρευση των γαμικών προσμίξεων. Με αυτήν την ψυχαναγκαστική ανάγκη καθαρότητας Οι Εβραίοι περιφρουρούν την ταυτότητά τους που διακυβεύθηκε με την εξορία. Ενδιαφέρουσα, ωστόσο, είναι ότι η προσθήκη στην παράδοσή τους θεωριών για τη γένεση του κόσμου γίνεται μόνο τότε, ξεκάθαρη επιρροή από την βαβυλωνιακή κοσμολογία.

[iii] Το έργο του Μαρξ «Για το εβραϊκό ζήτημα» γράφτηκε ως απάντηση σε δύο άρθρα τού B. Bauer, στα οποία αναπτυσσόταν η άποψη πως το πρόβλημα των Εβραίων έδειχνε την οπισθοδρομικότητα των κοινωνιών. Ο Bauer επικαλούταν την ανάγκη διαχωρισμού της θρησκείας από την πολιτική και έκανε λόγο για απουσία δικαιωμάτων – αυτό δηλαδή που ακούμε και σήμερα από τις προοδευτικές δυνάμεις σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Το πρόβλημα, όμως, λέει ο Μαρξ, δεν είναι να αποκτήσει κανείς περισσότερη ελευθερία μέσα στο κράτος, αλλά να αποκτήσει ελευθερία από το κράτος, που μπορεί να επιβάλλει ανελευθερία όποτε αυτό βολεύει την κυρίαρχη τάξη την οποία υπηρετεί. Οι Εβραίοι έγιναν εξέχοντα πρόσωπα της οικονομικής ζωής και απέκτησαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα, αλλά αυτό αντιστρέφεται με περισσή ευκολία, περιγράφει προφητικά ο Μαρξ, όποτε οι σχέσεις ιδιοκτησίας τις οποίες το κράτος φυλά το επιτάξουν. Κι αυτό γιατί τα πολιτικά δικαιώματα είναι και θα είναι για πάντα ολοκληρωμένα μόνο ως δικαιώματα της κυριαρχίας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s