αφες ημιν τα οφειληματα

ή «Οι ωραίοι έχουν χρέη» – ελαφρολαϊκό άσμα 

Πώς θα τα βγάλουμε πέρα με τόσα χρωστούμενα; Είναι μονόδρομος ο δρόμος των θυσιών; Μήπως η αριστερά της ευθύνης μετριάσει λίγο την οδύνη του μαρτυρίου, ή έστω την κατανείμει αξιοκρατικά; Που είναι, επιτέλους, ένας ηγέτης να πατήσει λίγο πόδι; Ή έστω να γίνει μια επιτροπή με οικονομολόγους – που όσο και να πεις, το ξέρουν το αντικείμενο, το έχουν σπουδάσει- για να μας πουν, επειδή εμείς δεν ξέρουμε, είναι δίκαιο να είναι 500 ευρώ ο βασικός και 50% η ανεργία;

Είναι φορές, που δεν καταλαβαίνω γρι από τη γλώσσα των οικονομολόγων. Δεν έχω διαβάσει καν αυτό το λεξικό του Βαρουφάκη, που στολίζει τις βιβλιοθήκες όλων των φίλων μου που σύριζα γλίτωσαν απ’ το ΠαΣοΚ. Το ξέρω, ίσως είναι φοβερή η αδιαφορία μου, τόσο για τους ειδήμονες, όσο και για τη γλυκιά πατρίδα, που τη φάγαν τα λαμόγια, αλλά το ομολογώ: αδιαφορώ να μάθω τι σημαίνει spreads. Και τώρα να μου το εξηγήσει ο Γιώργος Παππούς, αδιαφορώ τόσο πολύ που σε 15’ θα το ξεχάσω.

Αυτό που έχω σχηματίσει στο μυαλό μου είναι πως ως οικονομία νοείται ένα αυτόνομο πεδίο αριθμών, οι οποίοι ανάλογα με τις πολιτικές αποφάσεις, την επικαιρότητα και τους δημοσιογράφους αυξομειώνονται μέσα σε ώρες. Και όλο αυτό ανεξάρτητα από την παραγωγή, αφού δε φαντάζομαι πως οι δραστηριότητες της παραγωγικής διαδικασίας στα εργοστάσια, ή στις αγροτικές εργασίες, ή στις υπηρεσίες να εντείνονται και να ελαττώνονται ανά πάσα στιγμή.

Θυμήθηκα τις προάλλες, τότε με τη φούσκα στο χρηματιστήριο το 1999, υπήρχε ένα σκετσάκι σε κάποια από αυτές τις σατιρικές εκπομπές που βλέπαμε παιδιά μανιωδώς, το οποίο έδειχνε ένα χωριό ανάστατο και τον παπά να βαράει την καμπάνα φωνάζοντας «Έπεσε ο Ντάου Τζώνης!». Φοβερή αναλογία, δεν νομίζετε, για μια εκπομπή χοντροκομμένου χιούμορ που απευθύνεται σε εφήβους;

Σε εκείνη την ηλικία του Δημοτικού, άρχισα να καταλήγω στις θέσεις μου περί αθεΐας. Μου φαινόταν τόσο φυσικό ότι η ύπαρξη ενός υπερφυσικού όντος που καθορίζει το σωστό και το λάθος και προτρέπει σε δουλοπρέπεια υποσχόμενη δικαίωση μετά θάνατον εξυπηρετεί γήινα συμφέροντα. Νόμιζα πως ήμουν ορθολογίστρια από κούνια, αλλά έπρεπε να περάσουν χρόνια για να το αμφισβητήσω και αυτό. Διότι το σημερινό παράδειγμα ορθολογικότητας θυμίζει έντονα θρησκοληπτική υστερία.

Όποιος γενναίος παρακολουθεί δελτία ειδήσεων και διαβάζει εφημερίδες, θα έχει ίσως παρατηρήσει ότι δημοσιογράφοι, ειδήμονες και πολιτικοί ένθεν και ένθεν ομοιάζουν σε υστερικές θεούσες που τραβάν τα βυζιά τους για το θρήσκευμα στις ταυτότητες. Οι κήρυκες του ιερού Λόγου των αγορών κυρήττουν σε μας τους «οφειλέτες», πως για να λυτρωθούμε από τα πάθη πρέπει να ανεβούμε τον Γολγοθά της λιτότητας κουβαλώντας τον σταυρό των χρεών και να απαρνηθούμε την αμαρτωλή ζωή που οδήγησε ως εδώ. Πρέπει να απαρνηθούμε τις υλικές απολαύσεις, να μη σκεφτόμαστε αιρετικά, να προσκυνούμε με φόβο και δέος την Αγορά και να προσμένουμε με αυταπάρνηση την μετά μνημονίου εποχή.

Ο Θεός έλκει τη δύναμή του από την αρχή της ύπαρξής του έξω και πέρα από την ιστορία. Είναι μη αμφισβητήσιμο παντοδύναμο ον γιατί η ιστορία ορίζεται από αυτόν. Η πίστη στον ανθρώπινο Λόγο υποσχέθηκε να γλιτώσει την ανθρωπότητα από το φόβο του Θεού, αντιστρέφοντας την αρχή αυτή. Η ιστορία ορίζει τον Θεό και η ιστορία φτιάχνεται από τον άνθρωπο. Η αρχή της επιστήμης της οικονομίας κατ’ αντιστοιχία αντλεί την ισχύ της από την απολυτοποίηση του κεφαλαίου ως απαραίτητη συνθήκη ζωής. Η υπηρέτηση αυτής της ανεξάρτητης από τον άνθρωπο αξίας γίνεται ο πυρήνας της ορθολογικοποίησης της παραγωγής με ο, τι αυτό συνεπάγεται. Η αμφισβήτηση της οικονομίας και ειδικά του χρέους, όχι ως αμφισβήτηση του αριθμού, αλλά ως διάρρηξη της ίδιας της έννοιας είναι ικανή να σε καταστήσει όχι απλώς αιρετικό, αλλά και παράλογο. Πρόκειται για έναν ολοκληρωτισμό δύο σε ένα.

«Το μοναδικό κομμάτι του λεγόμενου εθνικού πλούτου, που στους σύγχρονους λαούς ανήκει πραγματικά στο σύνολο του λαού είναι το δημόσιο χρέος του. Γι’ αυτό είναι πέρα για πέρα συνεπής η σύγχρονη θεωρία που λέει πως ένας λαός γίνεται τόσο πιο πλούσιος, όσο πιο βαθιά βουτιέται στα χρέη.»

Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο

Το δημόσιο χρέος στην ιστορία, από τις απαρχές του καπιταλισμού και του συστήματος χρηματικής πίστης, ήταν πάντα απαραίτητο για τη συσσώρευση κεφαλαίου σε όλο και λιγότερα χέρια και για τον εκβιασμό των λαών. Κάπου λέει ο Κάρολος πως αυτοί που δανείζουν το δημόσιο στην πραγματικότητα δίνουν αέρα κοπανιστό, χρήματα που όχι μόνο δεν διαθέτουν, αλλά που σαν μέγεθος μπορεί να μην υπάρχουν σε πραγματικό χρήμα. Τότε ο δανεισμός γινόταν με εύκολα μεταβιβάσιμα χρεόγραφα, τώρα  ούτε καν αυτό. Γιατί γίνεται αυτό; Μα γιατί είναι πολύ πιο ακίνδυνο από το να επενδύουν στην παραγωγή, ή έστω να τα δανείσουν σε κάποιο φυσικό πρόσωπο. Ποιος θα χρεωθεί τόσα λεφτά, χωρίς να τα πάρει κιόλας; Δανείζοντας το δημόσιο, αυτό που δίνουν εξακολουθεί να λειτουργεί στα χέρια τους και προς όφελός τους σαν να ήταν πραγματικά λεφτά.

Η σύγχρονη οικονομία μιλάει για συνεχή ανάπτυξη σε έναν κόσμο πεπερασμένο, για αυτό τα πορίσματά της αναιρούνται συνεχώς. Η ανάπτυξη μπορεί να συνεχίσει μόνο αν καταστρέψει για να ξαναχτίσει, μόνο με εκμετάλλευση ειδικών οικονομικών ζωνών, που κάποτε τις λέγαμε αποικίες, μόνο με παγκόσμιο πόλεμο. Όταν, δεν είναι εύκολο να συνεχιστεί η συσσώρευση πλούτου ομαλά,  όταν δηλαδή δεν γίνεται να δουλεύει για αυτό, παράλληλα με τη μεγέθυνση της οικονομικής σφαίρας, ένα σεβαστό πλήθος ανθρώπων με ικανό προς επιβίωση μεροκάματο, να υπάρχει μια ικανή στρατιά καταναλωτών, να επιβιώνει προς εκφοβισμό και τήρηση ισορροπιών μία δεξαμενή ανέργων και  να συντηρείται ένας στρατός από κοπρόσκυλα (μπάτσοι, δημοσιογράφοι, κυβερνήσεις, δικαστές) για να ελέγχουν τους προηγούμενους, πρέπει να επινοηθεί κάτι που θα την προωθήσει, έστω και ανώμαλα.  Έτσι, ο δημόσιος δανεισμός αυξάνεται και φέρνει μαζί του χρήσιμους εκβιασμούς.

Από το 2008 ως σήμερα, το δημόσιο χρέος των χωρών του «ανεπτυγμένου κόσμου» τετραπλασιάστηκε, αφού τα «δημόσια» κέρδη ανατροφοδότησαν σε ρευστό την αγορά. Το κεφάλαιο γεννά τον εαυτό του με τη μορφή τόκου, χωρίς να μπει σε λειτουργία ούτε μισή βιομηχανική μονάδα. Η μόνη εγγύηση ότι θα αναγεννηθεί το χρήμα  στην πραγματικότητα είναι η πίστη. Η χρηματική πίστη είναι ισχυρότερη από την πίστη στον Θεό.

Από τη μία, η διαδικασία παραμονής στην κανονικότητα της κοινωνικής ειρήνης φαίνεται σπαζοκεφαλιά, τόσο που απορείς πώς οι «δανειστές» και το προσωπικό καταφέρνουν να αναπαράγουν τον εαυτό τους με τόση φαινομενική ευκολία. Από την άλλη, η λύση ενός απλού μαθηματικού προβλήματος δεν απαιτεί ιδιαίτερα εύσημα. Διότι περί απλού μαθηματικού προβλήματος πρόκειται και η λύση εφαρμόζεται ήδη: φορολογία στην ύπαρξη, κόψιμο παροχών, απλήρωτη εργασία, τρομοκρατία, πόλεμος.

Το θέμα είναι ότι αυτές οι ορθολογικές λύσεις δε φαίνονται τόσο ευκολονόητες, καθώς στηρίζονται σε μία προϋπόθεση: τη μετάφραση των ανθρώπων σε αριθμούς. Η άρνηση της αρχής αυτής, η αξιακή πεποίθηση πως οι λαοί είναι αστάθμητοι παράγοντες που γράφουν την ιστορία (με όποιο πρόσημο) είναι ένα ψεγάδι στη φαινομενική αναπαράσταση του κόσμου ως αυτορυθμιζόμενου κλειστού συστήματος. Η άρνηση σε κάνει άπιστο, περιθωριακό, ανήθικο.

Δεν αρκεί ο φόβος σου για να συνεχίσει η ζωή μέσα σε μια ψευδή φαινομενικότητα, ακόμα και αν βλέπεις το παράλογο, κάπου μέσα σου έχεις πιστέψει ότι είναι ανίκητο, κάπου μέσα σου η θρησκευτική ενσωμάτωση της ενοχής σε μετατρέπει σε δούλο που προσμένει τη μετά θάνατον ζωή. Οι πιο προοδευτικοί διατείνονται πως μπορούν να διαπραγματευτούν καλύτερα την οικονομική ισοδυναμία της ανθρώπινης εργασίας. Και όντως, δεν είναι αδύνατο. Όσο όμως, η διεκδίκηση αυτή δεν συνδέεται με την ακύρωση της έννοιας της χρηματικής ισοδυναμίας, όχι ως στόχο, αλλά ως γενικευμένη ηθική, ως αξία του κόσμου που θες να έρθει, μάλλον δύσκολα θα κερδίζεις και αυτά τα λίγα που ζητάς.

Μη στεναχωριέσαι, όμως. Μπορείς να κάνεις άλλα πράγματα. Μπορείς να γίνεις πόρνη των αφεντικών, ή αν δεν αντέχεις τόση ξεφτίλα, να απομονωθείς σε κάποια μικροαστική νησίδα περιμένοντας να περάσει η αιωνιότητα. Αλλιώς, πρέπει να οργανωθείς και να παλέψεις για την τάξη σου. Τι χρωστάω, θα σκεφτείς, για να πρέπει να τα περάσω όλα αυτά. Τίποτα δε χρωστάς και ίσως αυτή η αυτοσυνειδησία, αν επιτευχθεί, να είναι κιόλας πρακτική.

Άννα Β.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s